17.04.2020, 10:34
Қараулар: 199
Қару менен қаламды қатар ұстап…

Қару менен қаламды қатар ұстап…

Орал қаласындағы Фрунзе көшесінің скверінде жерлес ақын, майдангер Жұбан Молдағалиевтің  ескерткіш мүсіні алыстан көз тартып тұрады. Мүсін натуралды көлем өлшемінде, қоладан дайындалып, ақынның туғанына 80 жыл толуына арналып тұрғызылған еді. Ескерткіш-мүсіннің авторлары мүсінші Ю.Баймукашев пен сәулетші А.Кононов.

Ескерткіш-елдіктің белгісі дейміз. Ол енді риясыз шындық.  Кез келген ескерткіштің өзіндік тарихы бар, оларға қарап, ой түйеміз. Тарихи ескерткіштердің қасиеті сол — рухымыз асқақтап, тұлғаларымыздың өнегелі жолдарынан хабардар болатынымыз тағы бар.

Ұлы Отан соғысы жылдарынан деректер жинау мақсатында жұмыстанып жүргенде, майдан даласында қару мен қаламды қатар ұстап, газет шығару жұмысымен айналысқан біраз қазақ  ақын-жазушылары туралы мәліметтерге тап болдым. Солардың ішінде жерлес ақын Жұбан Молдағалиев туралы жазылған архив құжаттары көзіме оттай басылды.

Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Орталық архивіндегі «Подвиг народа» сайтынан алынған құжат былайша сыр шертеді: ( қор:33, тізбе: 690155, сақтау бірлігі:3295, парақ:57) Тегі, аты және әкесінің аты: Мулдагалиев Джубан (құжатта солай). Әскери шені: Гвардия аға лейтенант. Лауазымы: «Фронтовая правда» қазақ газетінің аудармашысы.  «Қызыл Жұлдыз» орденіне ұсынылады. 1920 жылы туған. Ұлты қазақ. ВКП/б/ мүшесі. Ұлы Отан соғысында 1941 жылғы маусым айынан.

1944 жылғы 2 шілде күні жауапты редактордың орынбасары, подполковник Н.Ракита қол қойып, толтырылған марапат қағазда Жұбан Молдағалиев «Қызыл Жұлдыз» орденіне ұсынылған. Ендеше сол бір сұрапыл жылдары толтырылған марапат қағазындағы  жазуға назар аударайық. Мұрағат құжаттары негізінде орыс тілінде жазылған, сондықтан тап сол қалпында қағаз бетіне түсірдік:

«Переводчик газеты «Фронтовая правда» на казахском языке ст. лейтенант Мулдагалиев работает в этой газете с начала ее издания, а  с июня 1942 г. работал в редакции  фронтовой газеты «За Родину» на казахском языке. К делу относится весьма добросовестно, добивается четкого перевода важнейших документов, сам выступает в газете с материалами из боевого опыта воинов, часто бывает в частях, действующих на передовых позициях, и там организует корреспонденции бойцов и офицеров-казахов. В дни наступательных боев постоянно находится с передовыми частями и добивается оперативного освещения хода боевых действий. Достоин награждения орденом «Красная звезда».

Өкінішке қарай,  Жұбан Молдағалиев «Қызыл Жұлдыз» орденіне ұсынылғанмен, бұл марапат ақын ағамызға бұйырмаған сияқты. Олай дейтініміз, аталмыш мұрағат қорындағы газеттің жауапты редакторы, полковник Т.Миронов қол қойған (қор:33, тізбе: 686196, сақтау бірлігі: 4133, парақ: 252)  келесі марапат қағазына зер салайық. Тегі, аты және әкесінің аты: Мулдагалиев Джубан (құжатта солай). Әскери шені: Гвардия аға лейтенант. Лауазымы: «Фронтовая правда» қазақ газетінің ұйымдастырушы тілшісі. II дәрежелі «Отан соғысы» орденіне марапатқа ұсынылады. 1920 жылы туған. Ұлты қазақ. ВКП/б/ мүшесі. Ұлы Отан соғысында 1941 жылдан. 1941 жылдан Қызыл Армия қатарында. Әскерге Орал қалалық әскери комиссариатынан шақырылған. 1944 жылы 16 қарашада II Белорус майданының № 0479 бұйрығымен марапатқа ұсынылып, 1944 жылы 30 қарашада «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

Ал, осы марапат қағазындағы Жұбан ағамыз туралы мәліметті сол орыс тіліндегі  нұсқасын сақтай отырып, назарларыңызға ұсынамыз

«Старший лейтенант Мулдагалиев Д. в РККА с 1940 г. Участник Отечественной войны с первых дней. От рядового артиллериста вырос до комиссара батарей. С июля 1942 г.-переводчик фронтовой газеты «За Родину» на казахском языке, а с 30 мая 1944 г. корреспондент-организатор газеты «Фронтовая правда» на казахском языке. За время работы т. Мулдагалиев систематически выезжал в передовые части фронта и организовывал материалы о боевым опыте воинов-казахов нашего фронта, оперативно показывал героев наступательных боев /из числа бойцов, сержантов и офицеров, показанных на страницах «Фронтовой правды» на казахском языке,  пятерым присвоено звание Героя Советского Союза/. Очерки, литературные портреты и стихи тов. Мулдагалиева пользуются широкой популярностью не только на нашем фронте, но и за пределами его и перепечатываются другими фронтовыми газетами, а также республиканской печатью. Тов. Мулдагалиев сейчас заканчивает работу над Письмом-поэмой казахскому народу от фронтовиков-казахов нашего фронта.

Тов. Мулдагалиев достоен награждения орденом Отечественной войны II степени».

1986 жылы Желтоқсан оқиғасына қатысқан жастарға араша бола білген Жұбан Молдағалиевтің туғанына биыл 100 жыл толады. Ақынның ғасырлық мерейтойы қарсаңында сұрапыл жылдардан сақталған құжаттарын жалпақ жұртқа жеткізгенді жөн санадым.

Ресей еліндегі архивте сақталған сарғайған құжаттар осылайша сыр шертеді.

Ахмедияр БАТЫРХАНОВ,

«Батыс Қазақстан облыстық тарихи-мәдени мұраларын қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекция» КММ-ің инспекторы

Жаңалықтар

Басқа да мақалалар